Dennis Baegen over succesvol actievoeren: “Zoek waar het pijn doet”

Dennis Baegen heeft een druk werkleven. Zo is hij onder meer bestuurslid en onderhandelaar bij CMHF Overheid, bestuurslid bij de VCP, lid van A&O Fonds Provincies en rijksambtenaar bij het ministerie van Financiën.

Politiek bepaalt salaris niet

Het doorbreken van de nullijn was voor CMHF Overheid een principiële en inhoudelijke kwestie. Dennis: “De politiek moet zich niet bemoeien met de salarisonderhandelingen. De nullijn komt voort uit een onderhandelingsakkoord tussen politieke partijen [PVV, VVD, NSC en BBB red.], waarmee we niet aan tafel zitten. Zij bepalen niet wat ons salaris is.”

Sinds 2020, met de inwerkingtreding van de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra), vallen Rijksambtenaren onder het reguliere arbeidsrecht, hebben ze een arbeidsovereenkomst en is de CAO Rijk van toepassing. “Dat vraagt om overleg over de arbeidsvoorwaarden tussen werkgever en werknemers. De inzet kan nul zijn, maar de uitkomst mag niet van tevoren vaststaan. Daarbij is nul wel heel weinig”, vertelt Dennis.

Op het juiste moment reageren

Om de nullijn te doorbreken kwam CMHF Overheid in actie. Dennis: “We voerden actie tegen de werkgever, maar we moesten de politiek die erachter zit beïnvloeden. Zij heeft het besluit genomen voor de nullijn en moet de werkgever weer de ruimte geven om te onderhandelen. En uiteindelijk moet het geld voor de loonsverhoging, nadat die eerder was geschrapt uit de rijksbegroting, wel ergens vandaan komen.”

Hoewel de formerende partijen (PVV, VVD, NSC en BBB) de nullijn op 16 mei 2024 opnamen in het hoofdlijnenakkoord, gingen de vakbonden pas in het najaar van 2025 over tot actie en staakten ze de onderhandelingen toen bleek dat de nullijn gehandhaafd zou blijven. Volgens Baegen is dat heel logisch: “We hadden nog een cao tot eind 2025 en de nullijn ging over 2026. Wanneer je al in 2024 reageert op het politieke voornemen voor de nullijn, dan zeg je eigenlijk dat de politiek de werkgever is. Terwijl we juist willen dat de minister van BZK als coördinerend minister de werkgeversrol invult. Dus moet je de werkgever de gelegenheid geven zich uit te spreken of die inderdaad de nullijn gaat inbrengen en handhaven. En dat moment was toen we de onderhandelingen over een nieuwe cao startten. Helaas kwam de werkgever met de nullijn.”

Acties zorgvuldig opbouwen

Nadat de onderhandelingen waren opgebroken, vonden er eerst kleinere acties plaats en ging de gezamenlijke vakbonden veel het land door om bij de achterban toe te lichten wat er aan de hand was. Op 6 februari kondigde ook CMHF Overheid een ultimatum af die vier dagen later afliep. Toen konden werkonderbrekingen en stiptheidsacties plaatsvinden. In februari waren (na de verkiezingen) de nieuwe Tweede Kamerleden gestart en werden er al wat gesprekken met kamerleden gevoerd. Ondertussen werd toegewerkt naar een landelijke actiedag op 14 april op zes verschillende plekken in Nederland. Dennis: “Dat was heel veel werk, zeker met een achterban die eigenlijk heel loyaal (aan de werkgever) is en niet heel actiegericht en activistisch is.”

Op diezelfde 14 april gebeurde er iets dat Baegen als een ‘cadeautje’ omschrijft. Alle vergaderingen in de Tweede Kamer werden afgelast, omdat de griffier als gevolg van de stakingen geen ondersteuning had. “Dit is echt zelden gebeurd”, zegt Baegen.

De SP kwam met een motie om de nullijn van tafel te halen, die op 10 februari in stemming werd gebracht. Die motie heeft het uiteindelijk niet gehaald. De VVD stemde tegen, met de stemverklaring dat de cao niet in de kamer thuishoort. Dennis: “Daarmee was een deur geopend. Degene die in onze beleving de grootste hobbel vormde, de VVD, zei: ‘we zijn er niet van’. Zo ontstond ruimte voor de minister van BZK om met een bod te komen en te onderhandelen. We hadden de acties wel nodig, maar na 14 april volgde al snel een uitnodiging van de minister en is de cao in een dag rondgekomen.”

Actievoeren loont

Hij is dan ook tevreden met het resultaat. “Ik ben tevreden omdat de leden hebben ingestemd. De uitkomst is veel meer dan nul. We vroegen 4% en krijgen 2,7% loonsverhoging. Dat is meer dan de helft van ons verzoek.” Het proces heeft er wel toe geleid dat er een kleine cao tot stand is gekomen, dat nagenoeg enkel over loon gaat. Dennis: “Terwijl ik over nog wel twintig andere onderwerpen had willen spreken als de rechten van reservisten en bijvoorbeeld duurzaamheid. Dit soort zaken hebben nu anderhalf jaar vertraging opgelopen.”

Waar Dennis nog steeds van baalt is dat er ‘op deze manier met ambtenaren wordt omgegaan’. “De waardering is niet hersteld en dat is wel ingewikkeld. Wat we bereikt hebben, is herstel van verhoudingen. Maar het gesprek over vertrouwen moet nog wel gevoerd worden. Ambtenaren werken hard en doen goed werk voor Nederland. De ambtenaar is loyaal aan de publieke zaak en zal ook niet zo snel staken of actievoeren. Dan is het wel heel makkelijk om op deze groep te bezuinigen. Dat gevoel is nog niet weg.”

Op de vraag of de acties cruciaal waren voor het behaalde resultaat, antwoordt Dennis volmondig met ‘ja’. Druk zetten is volgens hem heel belangrijk. Dat doe je door rustig te beginnen, de acties op te bouwen en op het juiste moment effectief te prikken. “Als je van tafel loopt, is er maar een manier om iets te bereiken. Namelijk dat je weer uitgenodigd wordt, waarbij je weet dat aan je eisen voldaan wordt.”

Parallellen met huidige acties

Daarin trekt Dennis een parallel met de bezuinigingen op de sociale zekerheid: “Daarin overheerst eenzelfde soort gevoel. De sociale zekerheid en de pensioenen zijn financieel gemaakt, maar het gesprek gaat nu helemaal niet over de vraag hoe we om willen gaan met mensen in de samenleving die hulp hard nodig hebben. Dat wat de VCP de positieve agenda voor Nederland noemt.”

CMHF Overheid steunt de acties tegen de bezuinigingen op de sociale zekerheid. Bezuinigingen op de WW en WIA raken ambtenaren minder snel, tenzij de aanvullende regelingen aangepakt worden. “Onderwerpen als de WW en WIA zijn voor Rijksambtenaren in de cao geregeld met aanvullende (bovenwettelijke) regelingen. Het tornen aan afspraken uit het Pensioenakkoord liggen bijvoorbeeld wel erg gevoelig bij onze achterban.”

Als de acties langer duren en er grote manifestaties komen, ziet Dennis het wel gebeuren dat er rijksambtenaren meedoen. Toch denkt Dennis dat het niet de grote optochten zijn die doorslaggevend zijn om weer in gesprek te komen. “Het gaat om de vraag: waar prik je het effectiefst. In ons geval was dat toen de Tweede Kamer ermee ophield als gevolg van de acties. Dan tref je het centrum van de macht en dat doet pijn. Dat is een geleerde les die ik onthoud en graag meegeef aan de actievoerders voor een goede sociale zekerheid.”

Meer informatie

• Nullijn van tafel | cmhf-overheid.nl
• Actiedossier: Stop de afbraak