Geloof in financiële prikkels is cynische politiek

30 april 2026

Het kabinet doet verschillende voorstellen tot het verlagen en verkorten van de uitkeringen. “Daaruit spreekt een geloof in financiële prikkels en het is een vorm van cynische politiek op basis van een modellenwerkelijkheid die de effecten op mensen miskent”, verzucht VCP-voorzitter Nic van Holstein. Het kabinet wil met financiële prikkels mensen die arbeidsongeschikt of werkloos zijn weer aan het werk krijgen, maar spannen het paard achter de wagen. Voor de VCP zijn deze ‘financiële prikkels’ echt een verkeerde afslag.

Financiële prikkels zijn negatieve spiraal

De VCP maakt zich zorgen over het geloof in kille financiële prikkels en de gevolgen op de langere termijn voor mensen. Een inkomensachteruitgang zal in veel gevallen zorgen voor mentale druk; hoe knoop ik de eindjes aan elkaar, ben ik nog wel in staat om mee te komen. Die mentale druk kan leiden tot gezondheidsproblemen. Vanwege financiële druk teveel uren werken of sneller aan de slag, zorgen voor negatieve gezondheidseffecten. “Mensen komen in een negatieve spiraal. De gevolgen voor mensen kunnen enorm zijn. Het kabinet gaat hieraan voorbij. Vanuit de achterban horen we al schrijnende verhalen van mensen die geen kant op kunnen en zich enorm zorgen maken”, zegt Van Holstein.

Werk vinden is juist vaak het probleem

Volgens het CPB heeft het verkorten van de WW-duur een positief werkgelegenheidseffect en het afschaffen van de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA) een positief arbeidsaanbodeffect, omdat er een sterkere prikkel ontstaat om werk te zoeken en te accepteren als gevolg van het simpelweg verlagen van de uitkering. “Dat het arbeidsaanbod voor die groep op papier verhoogt, betekent nog niet dat zij automatisch werk zullen vinden. Mensen zijn afhankelijk van een werkgever bij het vinden van een baan. In de praktijk zien we dat bepaalde groepen zoals ouderen en arbeidsongeschikten juist moeilijk aan werk komen”, stelt Van Holstein. Bij de bezuiniging op de IVA gaat het om mensen die volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn verklaard. Mensen die bijna of helemaal niet kunnen werken.

Investeren in mensen en kansen bieden

Uit de prognoses van het CPB blijkt overigens dat de toename van het arbeidsaanbod en daarmee de werkgelegenheid zeer beperkt zullen zijn. Naar verwachting leiden de bezuinigingsmaatregelen slechts tot een toename van de werkgelegenheid van 1,3% in uren ten opzichte van de verwachte ontwikkeling zonder bezuinigingen op de WW en IVA. Van Holstein: “Er zou voluit ingezet moeten worden op preventie, re-integratie, duurzame inzetbaarheid en begeleiding van werk naar werk. Met sociale partners dringen wij al lang op een positieve aanpak, maar de politiek moet echt het been bijtrekken, investeren in mensen en kansen bieden. Waar financiële prikkels uitgaan van een negatief mensbeeld, ga ik liever uit van positieve actie.”