“Het tenzij in ons werk blijft altijd bestaan”

Hoe verandert AI het werk?

Volgens Klapwijk staat vast dat AI invloed zal hebben op vrijwel iedere functie. De vraag is niet óf werk verandert, maar hoe snel. “De deurwaarder van de ‘Middeleeuwen’ is niet meer de deurwaarder van nu”, zegt hij. “Maar het gaat nu wel heel rap en het is natuurlijk wel de vraag hoe jullie baan er over vijf of tien jaar uitziet. Door AI veranderen taken en rollen. En het genereert ook nieuwe banen.”

Een ontwikkeling die hem zorgen baart, is dat bij sommige organisaties, zoals in de advocatuur, werkzaamheden van junior medewerkers steeds vaker door AI worden uitgevoerd. Daarmee dreigt een belangrijk deel van de natuurlijke ontwikkeling van jonge professionals weg te vallen. “Je kunt niet verwachten dat hogescholen en universiteiten meteen senior medewerkers afleveren”, zegt Klapwijk. “Senior word je door ervaring op te doen in de praktijk.”

Jong en oud versterken elkaar

Een vraag die duidelijk leeft in de zaal is hoe oudere werknemers mee kunnen in de snelle ontwikkeling van AI. “Verandering is altijd beangstigend”, zegt Klapwijk. “Maar deze is wel héél erg beangstigend”, reageert iemand uit het publiek.

Toch ziet Klapwijk juist ook kansen. Volgens hem kunnen jongere en oudere medewerkers elkaar juist versterken. “De jongere medewerker kan misschien beter ‘vragen’ stellen aan een AI-systeem. De oudere werknemer kan de antwoorden beter beoordelen dankzij zijn ervaring.”

Tegelijkertijd speelt er nog een andere uitdaging. De komende jaren verlaten veel ervaren medewerkers de arbeidsmarkt. Hoe zorg je ervoor dat hun kennis behouden blijft? “Daar hadden organisaties vijf jaar geleden al over na moeten denken”, klinkt het vanuit de zaal. Klapwijk bevestigt dit en wijst ook op een belangrijke rol voor ondernemingsraden en werkgevers om pro-actiever bezig te met dit soort vraagstukken.

Handig hulpmiddel

Ondanks alle discussies wordt AI door veel aanwezigen vooral gezien als een praktisch hulpmiddel. “Je beschikt nu al over informatie voordat je ergens langskomt”, wordt opgemerkt.

Ook in de dagelijkse praktijk worden AI-toepassingen steeds vaker gebruikt. Zo kun je met zoekfuncties snel achterhalen met welk (in beslag te nemen) goederen je te maken hebt of eenvoudig markt- en dagwaardes opzoeken.

Kritisch blijven denken

Tegelijkertijd herkennen de aanwezigen ook de risico’s. “Veel bezwaarschriften lijken rechtstreeks uit ChatGPT te komen”, vertelt een deelnemer. “En die kloppen heel vaak niet.” Een ander verwijst naar een recente zaak waarbij advocaten AI gebruikten voor een verweerschrift, waarna bleek dat aangehaalde jurisprudentie niet bestond. “Er zijn nog steeds veel hallucinaties”, beaamt Klapwijk. “Maar AI wordt wel steeds beter.”

Daarmee komt de discussie uiteindelijk uit bij de vraag hoeveel ruimte mensen aan technologie willen geven. “Je moet zelf blijven nadenken en niet zomaar alles geloven”, merkt een man achter in de zaal op. “De deurwaarder is verantwoordelijk als je op pad gaat met een exploot. Punt.”

Dat levert direct herkenning op bij andere aanwezigen. Een oudere deelnemer wijst erop dat het werk al decennialang in hoge mate systeemgestuurd is. “Vroeger hadden we een kaartsysteem, nu een digitaal systeem dat opdrachten aanreikt. Een collega gaf je voorheen na zijn weging schriftelijk een opdracht. Nu gaat dat wegen (van een onbetaalde vordering) via het systeem. Je voert in eerste instantie uit wat de opdracht is, maar je houdt de vrijheid om het anders aan te pakken. Het ‘tenzij’ in je werk blijft.”

En misschien is dat wel de belangrijkste conclusie van de middag. AI kan adviseren, analyseren en ondersteunen. Maar uiteindelijk blijft het de mens die beslist wanneer hij de standaard volgt en wanneer hij daarvan afwijkt.

Meer informatie

De VCP maakte een handreiking AI en vakbondswerk, een handig hulpmiddel voor cao-onderhandelaars, leden van medezeggenschapsraden en voor vakbondsleden.