Meer mensen in de WIA. Kom met gerichte oplossingen, niet met bezuinigingen

7 april 2026

In de voorjaarsnota van het kabinet worden de uitgaven aan de WIA opwaarts bijgesteld. Minister Vijlbrief (SZW) grijpt de stijging aan als rechtvaardiging van de voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid. De VCP vindt daarentegen dat we moeten investeren in preventie en re-integratie, in plaats van plat bezuinigen. Laten we iets doen aan de hardheden in de WIA en uitvoeringsproblemen bij het UWV. Pak de oorzaken aan in plaats van werknemersverzekeringen uit te kleden. Tijd voor een korte factcheck.

Op 8 april 2026 staat het onderwerp werknemersverzekeringen op de agenda van de Tweede Kamercommissie Sociale Zekerheid en Werkgelegenheid.

De voorjaarsnota zelf laat al zien dat het probleem niet ligt bij het stelsel, maar bij andere oorzaken. De bijstelling van € 285 miljoen in 2026 voor met name de Werkhervatting Gedeeltelijk Arbeidsongeschikten (WGA) komt door een stijgend aantal aanvragen, vooral door een toename van mensen met psychische aandoeningen. Naast de stijgende instroom leiden langere wachttijden voor WIA-beoordelingen tot hogere uitgaven. Wanneer je niets doet aan de oorzaken kan de rekening oplopen naar € 1.065 miljoen in 2031. De bijstelling is vooral gebaseerd op recente realisaties, dus laten we kijken naar de oorzaken van de toename van het ziekteverzuim en de instroom in de WIA.

Oorzaken toename ziekteverzuim en instroom WIA

De afgelopen tien jaar nemen het ziekteverzuim en de instroom in de WIA toe, blijkt onder meer uit het IBO-rapport Werk aan de WIA en eerder de commissie OCTAS. In 2006 was de ‘instroom’ 26.000 jaarlijkse arbeidsongeschikten. Ongeveer de helft van de WIA-stijging tussen 2006 en 2024, zo’n 13.300 uitkeringen, komt doordat oudere werknemers langer doorwerken, maar de hogere pensioenleeftijd niet gezond bereiken. Dat is niet onverwacht en wordt veroorzaakt door eerder overheidsbeleid, zoals het uitfaseren van de vroegpensioenregelingen en de verhoging van de AOW-leeftijd. Vanwege de problemen bij het UWV is gekozen voor vereenvoudigde WIA-beoordeling voor 60-plussers. Door praktisch beoordelen komen ouderen ook sneller in aanmerking voor een WIA-uitkering (2.500 uitkeringen). Er is ook sprake van een statistische vertekening door het verstrekken van voorschotten als gevolg van wachtlijsten. Daarnaast zijn nieuwe aandoeningen als post-COVID verantwoordelijk voor ongeveer 5.700 nieuwe uitkeringen in 2024. De omvang en samenstellingen van de verzekerde beroepsbevolking verklaart circa 4.000 uitkeringen: er werken meer mensen, er werken meer vrouwen en er zijn meer mensen met een flexibel contract. Allemaal verklaarbare effecten die vaak gevolg zijn van bewust beleid.

Het onverklaarde deel van de stijging komt vooral voor rekening van psychische aandoeningen, ongeveer 9.500 uitkeringen. Wanneer je dan kijkt naar sectoren dan zie je vooral de gezondheidszorg eruit springen, waarvoor waarschijnlijk werkdruk en combinatiedruk een verklaring geven. Juist voor dit deel van de stijging zou gekeken moeten worden naar achterliggende oorzaken. Het is zeker geen rechtvaardiging voor een kille bezuiniging.

Meer oudere werknemers in de WIA door verhoging AOW-leeftijd

Het kabinet maakt het erger want oudere werknemers lopen logischerwijs een groter risico op arbeidsongeschiktheid. Verhoog je de AOW-leeftijd, dan moet je rekening houden met een grotere instroom van oudere werknemers in de WIA. En dat is precies wat het kabinet stimuleert. Door de AOW-leeftijd 1-op-1 te koppelen aan de levensverwachting kun je dus ook voorspellen dat er meer ouderen in de WIA terecht zullen komen. Lang niet iedereen zal 72 jaar gezond werken halen. Iedereen kan op de tien vingers natellen dat de uitval groot zal zijn. Een verwachte toename in de WIA is ook waar het CPB rekening mee houdt, blijkt uit de beantwoording van Kamervragen over het coalitieakkoord. Andere voorgenomen bezuinigingsmaatregelen leiden evenmin tot een lagere instroom in de WIA. Dat geldt voor bezuinigingen op de WIA zelf, voor het afschaffen van de Inkomensvoorziening Volledig Arbeidsongeschikten (IVA), het verkorten van de loongerelateerde uitkering en het verlagen van het maximumdagloon.

Onderzoek de toename van psychische klachten

Uit het IBO-rapport ‘Uit balans’ blijkt dat ruim 40 procent van de WIA-instroom bestaat uit mensen met psychische aandoeningen. Het gaat steeds vaker om jongeren en vrouwen. Deze mensen verlaten de WIA minder vaak en werken minder vaak met een uitkering. Een groeiende groep mensen kan dus niet meer op eigen kracht deelnemen aan de arbeidsmarkt, waardoor hun arbeidspotentieel onbenut blijft.

De toename van psychische aandoeningen is een brede maatschappelijke ontwikkeling, waar ook andere Noord-Europese landen mee te maken hebben. De trend is geen uniek Nederlands verschijnsel en staat los van de inrichting van ons stelsel. De verwachting is dat het aantal WIA-gerechtigden met psychische klachten bij ongewijzigd beleid verder zal stijgen tot meer dan 700.000 in 2060.

Volgens de VCP vraagt dit probleem om een preventieve aanpak en om onderzoek naar de oorzaak van toenemende psychische klachten. Het vraagt in ieder geval om heel ander beleid dan te bezuinigen op de WIA en daarmee de inkomensverzekering voor arbeidsongeschiktheid te versoberen.

Tegenvaller valt weg tegen de premieheffing

De tegenvaller die voor een groot deel het gevolg is van beleid rechtvaardigt niet de forse bezuinigingen op de WIA. Er moet niet bezuinigd worden op de IVA en re-integratie, maar geïnvesteerd worden in preventie en re-integratie. De ruimte daarvoor is er, want er wordt genoeg premie opgehaald voor de werknemersverzekeringen om deze tegenvaller op te kunnen vangen en ondertussen aan echte oplossingen te werken. Er zit in 2026 ruim € 43 miljard in het arbeidsongeschiktheidsfonds en dat zal ondanks de instroom naar verwachting fors oplopen naar € 83,5 miljard in 2031. Lukraak bezuinigen op de werknemersverzekeringen is dan ook niet uit te leggen. De VCP roept het kabinet dan ook op: haal de bezuinigingen van tafel, investeer in oplossingen en werk met ons aan een positieve sociale agenda.