Voorkomen moet beter: gevaarlijke stoffen blijven dodelijk risico

28 april 2026

Vandaag is het Werelddag voor Veiligheid en Gezondheid op het Werk. Op deze dag wordt aandacht gevraagd voor het voorkomen van arbeidsongevallen en beroepsziekten. “Als preventieve maatregelen te laat komen, dan is het onze maatschappelijk plicht om mensen te helpen”, zegt Amerik Klapwijk van de VCP. Voor bepaalde beroepsziekten is er gelukkig een financiële tegemoetkoming voor mensen die tijdens het werk zijn blootgesteld aan gevaarlijke stoffen. Maar de norm moet zijn om te voorkomen dat mensen ziek worden. Toezicht en innovaties zijn daarom nog steeds nodig.

Ongeveer een miljoen mensen komen op hun werk in aanraking met gevaarlijke stoffen. Het gaat niet alleen om bedrijven in de zware industrie, maar bijvoorbeeld ook zorginstellingen, landbouw en logistiek. Jaarlijks overlijden zo’n 3.000 mensen doordat ze met gevaarlijke stoffen in aanraking komen. Duizenden anderen worden pas jaren later ziek.

Stevig toezicht is nodig

Bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken moeten aan regels voldoen om medewerkers te beschermen. De Arbeidsinspectie ziet toe op naleving hiervan. Klapwijk: “De capaciteit van de inspectie is uitgebreid in 2023, hierdoor kan er gelukkig meer toezicht plaatsvinden. Maar om onveilige situaties of andere arbeidsrisico’s echt effectief aan te pakken moet de gereedschapskist van de inspectie ook afschrikwekkend zijn. Helaas is dit nog te vaak niet zo, of zorgt juridisch getouwtrek ervoor dat hardere ingrepen vaak lang op zich laten wachten. Ook wordt er nog te vaak gewerkt in ongezonde ruimtes, waarbij intern en extern toezicht te vaak akkoord gaat met gemiddelde blootstellingen.” Een zorgpunt voor de VCP blijft dat de problematiek van psychosociale arbeidsbelasting (PSA) nog te weinig aangepakt lijkt te worden. “Hoewel werk lang niet altijd de veroorzaker is van de uitval door psychosociale arbeidsbelasting, zien we toch nog steeds veel werkgevers die hier onvoldoende aandacht voor hebben. Hier is dus ook nog veel winst te behalen met beter toezicht”.

Innovaties reduceren risico’s

“Innovaties kunnen het risico verkleinen dat fouten leiden tot blootstelling aan gevaarlijke stoffen of dat sommige gevaarlijke stoffen wellicht helemaal niet meer nodig zouden zijn”, vertelt Klapwijk. “Robots kunnen gevaarlijke taken overnemen, bijvoorbeeld in geïsoleerde omstandigheden. En ze zijn bovendien op afstand te besturen. Met de opkomst van AI kan dit proces misschien nog wel efficiënter en veiliger ingeregeld worden.” Klapwijk onderkent dat dergelijke innovaties om dure investeringen vragen. “We zijn in Nederland in de gelukkige omstandigheid dat bedrijven nog steeds winst kunnen maken als ze investeren in gezondheid en veiligheid van hun werknemers, daarnaast zijn er subsidies en fiscale voordelen voor investeringen. Een ander aspect is andere keuzes maken in het productieproces. PFAS is bijvoorbeeld zeer ongezond en kent grote risico’s voor werknemers en omgeving. Betere alternatieven zijn vrijwel altijd beschikbaar, maar duurder, omdat de kosten voor de gezondheid niet meeberekend worden.”

TSB-regeling uitgebreid

Als werknemers toch ziek zijn geworden door blootstelling bestaat er tegenwoordig gelukkig de regeling Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten (TSB-regeling). Deze regeling is sinds 1 juli 2025 uitgebreid met 3 nieuwe ziekten. De TSB-regeling was al beschikbaar voor mensen met allergisch beroepsastma, longkanker door asbest en CSE (schildersziekte). Daar zijn neus(bijholte)kanker door houtstof, silicose en longkanker door silica bijgekomen. Helaas blijven bepaalde ziektes hierdoor nog buiten de regeling, maar door de tijd heen zullen meer beroepsziekten toegevoegd worden. De tegemoetkoming bedraagt €25.000. Informatie over de TSB-regeling en het aanvragen van tegemoetkoming vind je op de website van het Instituut slachtoffers beroepsziekten door gevaarlijke stoffen.