Week van de Productiviteit: Welvaart door slimmer werken

Productiviteitsgroei is essentieel voor onze welvaart

Een hogere productiviteit stelt ons in staat om de maatschappelijke uitdagingen – zoals de krapte op de arbeidsmarkt, de klimaattransitie en de vergrijzing – het hoofd te bieden. Het zorgt voor de middelen om te investeren in goede publieke diensten, onderwijs en zorg. De Sociaal-Economische Raad (SER) benadrukt, in recente adviezen over productiviteit, migratie en AI, dan ook het belang van een impuls aan deze groei. Echter, de weg naar meer productiviteit moet waardig werk en de mens centraal stellen. Dat betekent een aanpak die de gezondheid, veiligheid en zeggenschap van de werknemers respecteert.

Loon, bedrijfsdynamiek en de productiviteitskloof

Recent onderzoek, onder meer van het CPB en Rabobank, wijst op structurele uitdagingen die de productiviteitsgroei remmen:

• Toenemende productiviteitsverschillen: Het CPB constateert dat de productiviteitsverschillen het grootst zijn binnen sectoren: de kloof tussen de meest productieve ‘koplopers’ en de minder productieve ‘achterblijvers’ groeit. Dit wijst op een gebrek aan ‘creatieve destructie’ waarbij nieuwe, productievere bedrijven de plaats innemen van minder succesvolle.
• Lage bedrijfsdynamiek: De Nederlandse bedrijfsdynamiek vertraagt, met minder start-ups, doorgroei en een afname van de banendynamiek. Dit verzwakt het natuurlijke proces van vernieuwing en productiviteitsverbetering.
• Loon en arbeidsmigratie: De werkgelegenheidsstijging concentreerde zich in sectoren met een lage productiviteit en relatief lage lonen. Dit zijn ook de sectoren waar relatief veel arbeidsmigranten werkzaam zijn. De beschikbaarheid van (goedkopere) arbeid kan de prikkel voor werkgevers verminderen om te investeren in kostbare arbeidsondersteunende technologie en innovatie.

Dit beeld benadrukt dat beleid nodig is, dat alle middelen inzet om innovatie te stimuleren.

Investeren in mens en technologie

Als VCP zien wij twee cruciale speerpunten om productiviteitsgroei te realiseren, in lijn met de SER-adviezen:

Meer investeringen in arbeidsondersteunende technologie en AI:

• Technologische innovatie, zoals de verantwoorde inzet van artificiële intelligentie (AI), kan werkprocessen vergemakkelijken, werkdruk verlagen en de kwaliteit van het werk verbeteren. Vaak gaat dit niet vanzelf.
• Wij pleiten voor gerichte investeringen in technologie die de mens ondersteunt, in plaats van vervangt, en die bijdraagt aan de duurzame inzetbaarheid van werknemers.
• Werknemers moeten vroegtijdig betrokken worden bij de ontwikkeling en implementatie van deze technologieën, om zo de menselijke waardigheid en zeggenschap te waarborgen en de vruchten te plukken van de technologie.

Volop inzetten op sociale innovatie:

• Productiviteit is meer dan alleen machines. Het gaat ook om slimme manieren van werken, organiseren en samenwerken.
• Het gaat om een cultuur waarin er volop ruimte is voor leven lang ontwikkelen (scholing en bijscholing), waardoor werknemers de vaardigheden ontwikkelen die nodig zijn in een snel veranderende economie.
• Aandacht voor vitaliteit en gezondheid van de werkende bevolking is een directe investering in productiviteit. Een gezonde, fitte en gelukkige werknemer is productiever. Dit helpt ook om de groeiende krapte op de arbeidsmarkt te verminderen.

Onze oproep aan werkgevers en overheid: loon als motor voor innovatie

Voor een duurzame welvaart is het nodig dat de vruchten van productiviteitsgroei eerlijk verdeeld worden. Een loonprikkel kan hierbij helpen:

• Hogere lonen, meer innovatie: Een reële loongroei die de productiviteitsgroei volgt (of op deze zelfs vooruitloopt in laagproductieve sectoren) dwingt bedrijven om te investeren in betere technologie en slimmere werkwijzen. Dit helpt om het verdienmodel van goedkope arbeid te doorbreken.
• Stimuleren van bedrijfsdynamiek: Overheid en sociale partners moeten beleid voeren dat de gezonde bedrijfsdynamiek bevordert, zodat productieve bedrijven kunnen groeien en investeringen in innovatie de norm worden in plaats van de uitzondering.